Sahadan Veriler
Sahayı ve ihtiyaçları anlayarak GYSU kapsamındaki faaliyetleri daha etkin hale getirmek için iki anket çalışması yapılmıştır. Birincisi Kasım 2024 tarihinde, 387 üzüm üreticisi ile yüz yüze yapılan bir anket çalışması olup, üretici davranışlarını anlamaya yönelikti. İkincisi ise Nisan 2025 tarihinde odak bir gruba yapılmıştır.
Anket Bulguları
1. Kasım 2024
GYSU Projesi kapsamında, Gediz Havzası’nda bağcılıkta gübre yönetimi ve su verimliliğine ilişkin mevcut uygulamaları ve üretici davranışlarını ortaya koymak amacıyla Alaşehir ilçesinde 387 üzüm üreticisiyle yüz yüze anket çalışması yürütülmüştür. Çalışma, ilçeye bağlı 46 mahalle ve köyü kapsayarak güçlü bir mekânsal temsil sağlamıştır
Anket bulguları, üretimin ağırlıklı olarak orta ve büyük ölçekli bağlarda yoğunlaştığını; üreticilerin önemli bir bölümünün 16 dönüm ve üzeri alanlarda faaliyet gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sulama yöntemlerinde damla sulama yaygın (%82) olmakla birlikte, salma sulamanın (%17) hâlen kullanılıyor olması, yeraltı su kaynakları açısından önemli bir risk alanına işaret etmektedir. Üreticilerin büyük çoğunluğu su tasarrufuna yönelik sistematik bir uygulama yürütmediğini belirtmiştir.
Gübre kullanımında kimyasal gübreler (%75) baskın olup, doğal gübre kullanımı sınırlı (%25) düzeydedir. Gübreleme kararlarında en belirleyici aktörler zirai ilaç bayileri olurken, bilimsel analiz ve kurumsal yönlendirmelerin etkisi oldukça düşüktür. Nitekim üreticilerin büyük bir bölümü toprak ve su analizi yaptırmadığını ya da yaptırılan analizlerin sonuçlarını uygulamaya yansıtmadığını ifade etmiştir.
Buna karşın, üreticilerin %64’ü gübre kullanımının su kaynakları üzerinde kirletici etkisi olduğunun farkında olduğunu belirtmiş; önemli bir kesim ise bu konuda bilgi eksikliği yaşadığını dile getirmiştir. Ayrıca üreticilerin %90’dan fazlası, bölgede tarımsal uygulamalara yönelik ortak bir bilgi ve diyalog platformunun varlığından haberdar olmadığını ifade etmiştir.
Anket sonuçları, Gediz Havzası’nda gübre ve su yönetiminde belirgin bir bilgi–uygulama açığı bulunduğunu; ancak aynı zamanda kolektif eylem, eğitim ve kapasite geliştirme müdahaleleri için güçlü bir zemin olduğunu ortaya koymaktadır.
2. Nisan 2025
İkinci anket çalışması Salihli, Sarıgöl, Saruhanlı ve Alaşehir ilçelerinde 23 üzüm üreticisiyle yüz yüze görüşme şeklinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, bağcılıkta gübreleme ve sulama uygulamalarına ilişkin üretici davranışlarını, karşılaşılan temel sorunları ve iş birliği potansiyelini ortaya koymayı amaçlamıştır.
Bulgular, üreticilerin önemli bir bölümünün toprak ve su analizleri yaptırdığını, ancak bu analiz sonuçlarının gübreleme ve sulama kararlarına sistematik biçimde yansıtılmadığını göstermektedir. Gübre türü ve miktarına ilişkin kararlar çoğunlukla zirai ilaç ve gübre bayilerinin yönlendirmeleri doğrultusunda alınmaktadır. Son beş yılda üreticilerin %70’ten fazlası gübre türü veya miktarında değişiklik yaptığını belirtmiş, ancak bu değişimlerin büyük ölçüde analiz verilerine dayanmadığı tespit edilmiştir.
Sulama uygulamalarında damla sulama ve gece sulaması yaygın olmakla birlikte, üreticilerin yalnızca %43’ü sulama suyu miktarını ölçmekte veya kayıt altına almaktadır. Bu durum, su verimliliğinin artırılmasını sınırlayan önemli bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca organik gübreye erişimin azalması, sulama altyapısındaki yetersizlikler, yeraltı suyu kalitesindeki bozulma ve iş gücü eksikliği üreticilerin sıklıkla dile getirdiği sorunlar arasındadır.
Buna karşın, üreticilerin tamamı toprak ve su analizi için numune vermeye, yaklaşık %80’i ise eğitim ve kapasite geliştirme faaliyetlerine katılmaya istekli olduğunu ifade etmiştir. Bu bulgu, Gediz Havzası’nda kolektif eylem, eğitim ve pilot uygulamalar yoluyla sürdürülebilir gübre ve su yönetimi uygulamalarının yaygınlaştırılması için güçlü bir zemin bulunduğunu ortaya koymaktadır.